Letni Pałac Lubomirskich stoi w pobliżu zamku rzeszowskiego i wyróżnia się niewielkimi rozmiarami, planem w kształcie litery H oraz elementami typowymi dla projektów końca XVII wieku. Obiekt pełnił funkcję siedziby alternatywnej wobec zamku, przeznaczonej do wypoczynku, przyjmowania gości i organizowania widowisk.
Jak powstał pałac i jak zmieniała się jego własność?
Pałac wzniesiono w latach 90. XVII wieku na zlecenie Hieronima Augustyna Lubomirskiego. Projekt przypisuje się Tylmanowi z Gameren, który nadał budowli plan litery H i zastosował elementy takie, jak popiersia właścicieli w owalnych niszach na fasadach skrzydeł. Piotr Belotti nadzorował prace budowlane.
W latach 1738–1746 Jerzy Ignacy Lubomirski zlecił rozbudowę kierowaną prawdopodobnie przez Karola Henryka Wiedemanna. W efekcie pałacyk otrzymał formę maison de plaisance i otoczono go rozległym ogrodem z oranżerią, zwierzyńcem i altaną w stylu chińskim. Centralny taras zamieniono na piętro mieszkalne dla potomków rodu.
W XIX i XX wieku obiekt przechodził przez kolejnych właścicieli, był częściowo zaniedbany, a w 1906 roku uległ pożarowi, który zniszczył dachy i wnętrza. Odbudowę prowadzili m.in. Feliks Kopera i wykonawca Kazimierz Hołubowicz. W okresie międzywojennym pełnił różne funkcje publiczne, w tym kwaterę wojskową i dowództwo 10. Brygady Kawalerii.
Co zachowało się w pałacu i jakie ma cechy architektoniczne?
Pałac jest trzykondygnacyjny z podpiwniczeniem i oparty na cokole o wysokości około 1,6 m. Fasada zwrócona na wschód ma długość około 26,5 m; część środkowa z wejściem mierzy około 12,7 m. Skrzydła mają wymiary 6,8 x 16,8 m. Dach skrzydeł zachował kształt mansardowy z okienkami lucarnes.
Ściany boczne i front zdobią ryzality oraz pilastry. Na piętrze skrzydeł występują nisze z popiersiami członków rodu Lubomirskich. Nad wejściem znajdowało się niegdyś owalne kartuszowe pole z herbem, dziś puste. Wnętrze nie zachowało pierwotnego rozkładu i większości zdobień po zniszczeniach i remontach; z oryginalnego wyposażenia pozostały polichromie nad wejściem wschodnim oraz piec kaflowy w południowo-zachodniej części parteru.
Wokół budynku istniał francuski park, a na filarach ogrodzenia ustawiano kamienne wazy o kształcie urny, zwieńczone płomieniem lub bukietem kwiatów. Wazy te zostały w późniejszym czasie przeniesione wzdłuż bocznych ścian pałacu. Z projektu Wiedemanna zachowała się od strony alei Pod Kasztanami południowa z dwóch kordegard strzegących bramy wjazdowej.
Jak zwiedzać Pałac Lubomirskich?
Pałac pełnił na przestrzeni XX wieku różne funkcje: mieścił placówki edukacyjne i instytucje kulturalne, stanowił siedzibę katedr uniwersyteckich, a także był adaptowany na cele wynajmu. W 2013 obiekt kupiła Okręgowa Izba Lekarska w Rzeszowie i przeprowadzono remont generalny, podczas którego dodano sztukaterie i boazerię, wymieniono posadzki oraz przystosowano piwnice na zaplecze gastronomiczne. Drugie piętro przeznaczono na wynajem.
Ze zgromadzonych informacji wynika, że wnętrze nie zachowało większości pierwotnych dekoracji, a plan i wyposażenie ulegały zmianom wskutek pożaru i kolejnych remontów. Nie ma tu opisu stałej ekspozycji muzealnej ani szczegółowych danych o udostępnianiu zwiedzającym.
W 2015 wojewódzki konserwator zabytków wydał decyzję o przywróceniu kamiennych waz ozdobnych na słupach ogrodzenia.
Informacje praktyczne
- Adres: Jana Dekerta 2, 35-231 Rzeszów — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–sob 9:00–17:00
- Strona internetowa: rzeszowpodkarpackie.com
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (469 opinii)
